EFIT: In je eentje werken aan je hechtingsstijl.

oftewel: kan ik ook zonder partner leren over mijzelf in relaties?

Soms zie je jezelf in meerdere relaties hetzelfde doen. Toch weer iemand kiezen die eigenlijk niet goed bij je past. Of in de relatie in een patroon stappen dat je herkent van een vorige relatie. Je weet dat het iets met hechting te maken heeft, je kent de termen ambivalente hechting (verlatingsangst) en vermijdende hechting (bindingsangst). Maar hoe je het nou anders, beter, leuker voor jezelf doet in relaties, dat is nog niet zo makkelijk. En ook, al die inzichten hebben nog niet geleid tot een verandering, het anders doen is niet veel makkelijker geworden door het beter begrijpen. Dus daarom de vraag: Kun je ook in je eentje werken aan je hechtingsstijl?

Misschien herken je dit.

Je merkt dat je telkens in vergelijkbare dynamieken terechtkomt. Dat je in relaties sneller jezelf kwijtraakt dan je zou willen. Misschien raak jij bijvoorbeeld wel snel overstuur als je vriend een weekend met vrienden wil doorbrengen. Of ga je je juist gaat afsluiten en minder delen over wat je van plan bent als je partner zo overstuur raakt door dingen die je voor jezelf wilt doen. Waarschijnlijk heb je het niet bij de start van de relatie, als jullie nog drijven op de hormoongolven en de fijne sex. Maar soms voel je het toch al gebeuren bij het begin van die relatie. Je ziet het aankomen, maar kunt het niet stoppen. Welkom bij hoe hechting werkt…

Maar als je je al wat bent gaan verdiepen, dan zit daar ook je verlangen. Kan ik me in relaties veiliger gaan voelen? Is het mogelijk om andere keuzes te maken? Op een gezondere manier liefde met een partner te ervaren? Kan ik andere ervaringen opdoen, waarin ik minder wordt meegesleurd door dynamiek en meer aanwezig blijft bij mezelf? En dan het liefst ook als het ongemakkelijk of spannend wordt, dan weet ik dat deze nieuwe ik in relatie ook een duurzaam perspectief heeft.

Als je dan besluit om hulp te zoeken, is dat geen kleine stap. Het vraagt moed om te erkennen dat je hier niet alleen uitkomt. En tegelijkertijd wil je niet opnieuw belanden in gesprekken die vooral bevestigen wat je al weet. Je zoekt geen samenvatting van boeken die je al hebt gelezen. Je wilt een werkelijke verandering gaan ervaren.

Dat is vaak het moment waarop de vraag opkomt: wat voor hulp past hier eigenlijk bij? En kan ik ook zonder relatie leren hoe ik me anders in een relatie voel? Kan ik zonder partner of zonder dat mijn partner meedoet een gezondere relatiedynamiek laten ontstaan?

Terugkerende patronen zijn geen toeval

Hoe je je gedraagt en hoe je je voelt in een relatie is iets dat diep verankerd ligt. Hechting is geen overtuiging die je even snel kunt bijstellen door te besluiten het anders te gaan doen. Het is de manier waarop je zenuwstelsel geleerd heeft om met nabijheid, afstand, spanning en afhankelijkheid om te gaan. Die patronen ontstaan vanuit hoe jouw jongere ik zich ooit heeft aangepast aan wat er relationeel mogelijk was. De eerste versie daarvan ontwikkelt zich in het contact tussen jou en je ouders. Omdat je neocortex dan nog niet ontwikkeld is, zitten deze patronen in je meer primitieve hersendelen. Dat is ook een reden waarom het zo hardnekkig is.

Dat betekent ook dat verandering niet primair kan gebeuren op het niveau van inzicht. Inzicht is belangrijk, maar het raakt vaak niet de plek waar het patroon werkelijk wordt aangestuurd. Je kunt heel goed begrijpen waarom je je terugtrekt, terwijl je het op het moment zelf toch weer doet. Of je merkt dat je al ‘ja, natuurlijk’ hebt gezegd, terwijl je achteraf spijt hebt. Eigenlijk had je willen zeggen: “Ik wil graag samen zijn vanavond. Ik gun je dat je met je vrienden de wedstrijd kunt kijken, maar ik vind de tijd die wij hebben ook kostbaar.“

Veel mensen proberen dit op te lossen door harder hun best te doen. Door zichzelf toe te spreken, te analyseren, of de boel te relativeren. Maar juist daar raakt het vaak verder van huis. Hechtingspatronen veranderen niet door correctie, maar door nieuwe ervaringen van veiligheid.

Dat is het uitgangspunt van Emotionally Focused Therapy.

Van EFT naar EFIT

Emotionally Focused Therapy (EFT) is oorspronkelijk ontwikkeld als relatietherapie voor stellen. De kern ervan is eenvoudig en tegelijkertijd diepgaand: mensen raken vast in negatieve interactiepatronen wanneer hun behoefte aan emotionele veiligheid en verbinding onder druk komt te staan. Die patronen zijn bedoeld om het zelf en de relatie te beschermen. De uitwerking is vaak helaas dat er gedoe ontstaat en het patroon de relatie verder ondermijnt.

EFT richt zich daarom niet op wie er gelijk heeft of wie het beter moet doen, maar op wat er onder het patroon gebeurt. Op de emoties die niet gezien of gedeeld kunnen worden, en op de hechtingsbehoeften die daaronder liggen.

Maar wat als je alleen bent? Of als je partner (nog) niet mee wil? En misschien ben je je er wel van bewust dat je op andere plekken eigenlijk hetzelfde doet als in je partnerrelatie?  Dat je jezelf ook in vriendschappen verraden kunt voelen als de ander er niet voor je is, dat het ook op het werk soms opeens ‘scherp’ wordt?

Vanuit die vragen is EFIT ontstaan: Emotionally Focused Individual Therapy. Geen ‘relatietherapie zonder partner’, maar een individuele therapievorm die vertrekt vanuit hetzelfde relationele mensbeeld. EFIT gaat ervan uit dat ook individuele klachten en worstelingen begrepen moeten worden in het licht van hechting en verbinding.

Je werkt in EFIT dus niet los van relaties, maar juist vanuit de manier waarop relaties in jou doorwerken.

Wat EFIT wél is – en wat niet

EFIT is geen methode om jezelf te verbeteren of te optimaliseren. Het is ook geen traject waarin je leert hoe je het voortaan ‘goed’ moet doen in relaties. Dat zou opnieuw een vorm van rationeel besluiten zijn, en teveel ratio is meestal al onderdeel van het probleem.

In EFIT kijken we naar hoe jij geleerd hebt om jezelf te beschermen in contact met anderen. Logische bewegingen zijn je terugtrekken, te rationaliseren of autonomie te benadrukken. Andere logische acties zijn je aanpassen, te pleasen of voortdurend afgestemd te zijn op de ander. Misschien wordt je wel heel snel geïrriteerd als de ander er niet voor je is. Het zijn allemaal strategieën die ooit functioneel waren.

Het bijzondere aan EFIT is dat deze strategieën niet meteen worden uitgedaagd of veranderd. Eerst worden ze begrepen. Niet alleen cognitief, maar ook emotioneel en lichamelijk. Want pas wanneer je ervaart waarom je systeem doet wat het doet, ontstaat er ruimte voor iets anders.

EFIT werkt met emoties als richtingaanwijzers. Emoties geven informatie over wat er op het spel staat. De emotie verkennen laat je duidelijker voelen waar verbinding belangrijk is, waar je bijvoorbeeld precies schrikt omdat je iets dreigt te verliezen, en waar bescherming nodig is.

Werken aan jezelf is werken aan hechting

Een veelgehoorde misvatting is dat individuele therapie over jezelf gaat, en relatietherapie over de relatie. In werkelijkheid zijn die twee nauwelijks van elkaar te scheiden. De manier waarop je jezelf ervaart, is gevormd in relatie tot anderen. En de manier waarop je je tot anderen verhoudt, is diep verweven met hoe veilig je je van binnen voelt.

In EFIT onderzoeken we hoe jij innerlijk reageert op nabijheid en afstand. Wat er gebeurt wanneer je je gezien voelt, en wat er gebeurt wanneer dat niet zo is. Welke emoties dan naar voren komen, en welke delen van jou de regie overnemen.

Dat vraagt vertraging. Die vertraging is nodig om werkelijk te kunnen voelen. Veel mensen zijn voelen niet gewend. Voelen is ongemakkelijk. Het is fijner om om snel te schakelen naar begrijpen of oplossen. EFIT nodigt je uit om iets langer te blijven bij wat zich aandient, zodat het niet meteen wordt overschaduwd door analyse of actie.

Als je dat spannend vindt, is dat niet vreemd. Voor veel mensen is het precies dit terrein, het directe contact met eigen emoties en behoeften, waar het vroeger onveilig werd. EFIT erkent dat en werkt daarom zorgvuldig, in een tempo dat afgestemd is op jouw draagkracht. John Bowlby zei al:

“At the heart of every mental health problem or adjustment problem, there are frightening, alien and unacceptable emotions,”

De therapeutische relatie als oefenruimte

Een belangrijk onderdeel van EFIT is de therapeutische relatie zelf. In de coach- of therapiekamer ontstaat als vanzelf ook een relatie. En daarin komen dezelfde patronen naar boven. Met een goede coach of therapeut beschik je dan automatisch over een veilige oefenruimte. In contact met de therapeut wordt zichtbaar hoe jouw hechtingspatronen zich ook hier laten zien. Hoe je reageert op nabijheid, op afstemming, op misverstanden of spanning. Een heel kleine interventie van een coach of therapeut kan dan al de vraag zijn: “Hoe is dat voor je om dat hier nu voor het eerst hardop te vertellen?” Die vraag is niet alleen nieuwsgierigheid en een check van waar we in het proces zijn. Het is ook een vraag naar gevoel en ervaring.

Dat is een essentieel onderdeel van het proces. Verandering ontstaat niet doordat je weet wat je anders zou moeten doen, maar doordat je nieuwe ervaringen opdoet in relatie. Ervaringen waarin emoties er mogen zijn, waarin behoeften erkend worden, en waarin je niet wordt afgewezen of overspoeld.

Van daaruit ontstaat geleidelijk meer innerlijke veiligheid. Je zenuwstelsel en je hechtingssyteem bouwen een andere ervaring op van veiligheid en onveiligheid. Dat maakt het mogelijk om in relaties andere keuzes te maken vanuit een steviger gevoel van jezelf.

Voor wie EFIT passend is

EFIT is vooral helpend voor mensen die merken dat relationele patronen zich blijven herhalen, ook als ze er al veel over weten. Voor mensen die verlangen naar verbinding, maar daar ook spanning bij voelen. Voor mensen die voelen dat hun klachten niet losstaan van hoe zij zich verhouden tot anderen.

Tegelijk vraagt EFIT iets van je. Het is geen snelle oplossing en geen puur inzichtgericht traject. Het vraagt bereidheid om te vertragen, om niet meteen te weten, en om te onderzoeken wat zich van binnen aandient. Soms betekent dat ook erkennen dat dit niet het juiste moment is, of dat eerst andere vormen van ondersteuning nodig zijn.

Die nuance is belangrijk. EFIT is geen antwoord op alles, maar wel een zorgvuldig en diepgaand kader voor mensen die op zoek zijn naar werkelijke verandering in hoe zij zich verbinden.

op de website van ICEEFT staat een mooie korte definitie van EFIT, waarbij ook duidelijk wordt in hoeveel situaties EFIT ondersteunend kan zijn.

Tot slot

Individuele groei gaat altijd ook over groei in relatie. Ook als je zonder partner in de therapieruimte zit, werk je aan hoe jij je contact maakt, jezef beschermt tegen pijn en verdriet. En dus hoe je verbindt. EFIT nodigt je uit om hierover te leren, te onderzoeken en een weg te creëren naar meer innerlijke veiligheid.

Misschien is de kernvraag dan niet of je dit alleen moet doen, maar of je bereid bent om jezelf in relatie opnieuw te leren kennen. Niet door jezelf te verbeteren, maar door te ontdekken wat er mogelijk wordt wanneer je je minder hoeft te beschermen.

Mocht je nou denken dat EFIT misschien iets voor je is, op de website van EFT Nederland kun je op opleiding en locatie zoeken. Mijn profiel staat daar ook tussen. Ik ben aanvullend getraind in EFIT. Je kunt ook een kennismakingssessie inplannen via mijn agenda. Kies dan voor ‘coaching’ als je in je eentje komt en voeg ’33’ toe voor 33% kennismakingskorting