plaatje

Burn-out symptomen. Hoe herken ik die? Heb ik ze?

Allereerst: de symptomen die horen bij burn-out zijn dezelfde als bij overspannen zijn. Het belangrijkste verschil tussen burn-out en overspannen is dat de situatie langer duurt.

Er zijn verschillende symptomen die horen bij burn-out. Het gaat dan om zowel fysieke (lichamelijke) symptomen als psychische (geestelijke) symptomen. Ik heb hieronder een lijstje voor je. Maar eerst wil ik je wat meenemen in wat er in ons lichaam gebeurt bij aanhoudende stress. Burn-out of overspannen zijn is een situatie van aanhoudende stress die niet meer weggaat. Daar zit een hele fysieke kant aan.  En als je weet dat het een fysiek proces is, worden de oplossingen logischer en wellicht makkelijker uit te voeren. Dus daar wil ik het stuk mee afsluiten.

Zoals beloofd, allereerst het lijstje met de symptomen van een burn-out. Algemeen gesteld worden de volgende symptomen genoemd. Dit is geen uitputtend lijstje. Jij kunt last hebben van andere symptomen:

 

Symptomen burn-out en overspannen

Zoals gezegd zijn er twee categoriën symptomen. De lichamelijke en de geestelijke. Hieronder vind je de meestvoorkomende van beide soorten.

Fysieke symptomen burn-out en overspannen

  • Uitgeput zijn, geen energie
  • Slechte slapen, slapeloosheid, moeite met inslapen, doorslapen
  • Pijn; spierpijn, rugpijn, hoofdpijn
  • Maagpijn, darmstoornissen, veranderen van eetlust
  • Sneller ziek, verminderde weerstand tegen infecties
  • (verergeren van) huidaandoeningen (eczeem, uitslag, bultjes, etc)
  • Verhoogde bloedsuikerspiegel
  • Hartkloppingen, verhoogde bloeddruk, verhoogd cholesterol

Mocht je (een aantal van) deze fysieke symptomen herkennen, dan kan er natuurlijk ook iets anders aan de hand zijn. Ga naar je huisarts om andere oorzaken uit te sluiten en te bespreken wat er aan de hand is.

 

Psychische symptomen burn-out en overspannen

  • Mentaal op, moe, uitgeblust
  • Verlaagd zelfvertrouwen, onzeker over het eigen functioneren
  • In eerste instantie juist te veel betrokken, later juist zeer weinig betrokken/afstandelijk
  • Gejaagdheid voelen/niet meer tot rust kunnen komen
  • Prikkelbaarheid, geïrriteerd zijn, last van een kort lontje
  • Koppig, inflexibel, geen energie voor veranderingen
  • Piekeren, last van angstgevoelens
  • Besluiteloosheid, concentratieverlies, vergeetachtigheid
  • Somberheidsgevoelens, al dan niet gepaard gaan met huilbuien
  • Niet meer kunnen genieten, futloos, lusteloos

Ook kun je last hebben van gevoelens van somberheid of depressieve gevoelens hebben. Dat kan een resultaat zijn van overspannen zijn, het hoeft niet. Het kan er ook los van staan en een teken zijn van een depressie. Ga bij twijfel altijd even langs de huisarts.

Een burn-out is echt een energiestoornis, waarbij de geestelijke en lichamelijke uitputting voorop staat. Neveneffect kan zijn dat je je somber of depressief voelt. Dat verdwijnt dan weer als je herstelt. Een depressie is een stemmingsstoornis, waar moeheid bijvoorbeeld weer een neveneffect kan zijn. Voor een depressie is een andere vorm van behandeling/begeleiding nodig.

 

Wat gebeurt er bij stress in je lichaam?

Ik zocht een tijdje geleden de definitie van stress op. Hier heb je ‘m: (Wikipedia) Stress is een vorm van spanning die in het lichaam van mensen, dieren of planten optreedt als reactie op externe prikkels en die gevolgd wordt door een bepaald patroon van fysiologische reacties.

Externe prikkels (iemand schreeuwt tegen je, je laptop is gecrashed, je zoon zit op het politiebureau, je wordt wakker van een harde klap, etc) zorgen ervoor dat er in je lichaam iets verandert op hormoon niveau. Interessant toch? Hoe zit dat precies?

Tijd voor een biologieles:

Op het moment dat zo’n externe prikkel je bereikt gebeuren er een aantal dingen. Het oudste deel van je hersenen (je reptielenbrein) reageert onmiddellijk alsof er gevaar is. Ik schreef er een blog over. Vervolgens wordt er een proces in gang gezet dat bedoeld is om je leven te redden. (wat dat betreft zijn we evolutionair gezien nog niet zoveel verder dan onze voorouders) Daarvoor moet je lichaam geactiveerd en dus moet alle aandacht en energie daarnaartoe. Drie stofjes helpen daarbij: Adrenaline, Noradrenaline en Cortisol. Adrenaline en Noradrenaline worden door het bijniermerg afgescheiden. Wat adrenaline en noradrenaline als effect hebben is echt superbijzonder (en heel helpend als er daadwerkelijk gevaar is):

  • Je ademhaling en hartslag versnellen, dit zorgt voor meer snellere bloedsomhoop en een hoger zuurstofvoorziening, nodig om te kunnen vluchten of vechten.
  • Het maakt energie vrij, (je bloedsuikerspiegel wordt verhoogt, waardoor er extra energie in de vorm van glucose in je bloed komt) Dit zorgt ervoor dat je spieren langer tijd inspanning kunne leveren. Om te kunnen vluchten of vechten.
  • Je bloedvaten vernauwen, waardoor je bloeddruk stijgt.
  • Je bloedtoevoer naar niet-vitale lichaamsdelen wordt verminderd (bijv darmen)
  • Je pupillen vergroten, waardoor je beter in staat bent gevaar te
  • Verhoogde alertheid (concentratievermogen)
  • De stollingstijd van je bloed wordt korter. Dit is van belang bij verwondingen en vermindert de kans om dood te bloeden.
  • Handpalmen gaan zweten
  • Het geheugen verbetert tijdelijk. De herinnering aan de bedreigende situatie wordt beter opgeslagen om deze voortaan sneller te herkennen.
  • Je gevoel van tijd wordt beïnvloed: gebeurtenissen lijken trager te verlopen waardoor je meer tijd lijkt te hebben om te reageren.

Het derde stofje, cortisol,wordt in de bijnierschors aangemaakt en zorgt er vervolgens voor dat het lichaam zich weer gaat herstellen van de stressvolle situatie.. Maar cortisol komt aan de energie die daarvoor nodig is door spieren af te breken….

Cortisol is een hormoon, dat verschillende rollen uitvoert. Het is van belang bij je slaapritme, bij het verteren van voedsel en bij je afweersysteem. Ook houdt het je bloedsuikerspiegel op niveau. Je cortisolniveau schommelt gedurende de dag. ’s Morgens komt cortisol vrij en geeft je zo een signaal dat je lichaam honger heeft. Maar cortisol komt dus ook vrij als er sprake is van stress, ook als je hem zelf nog niet zo voelt. Bij voortdurende stress maakt je lichaam langdurig teveel cortisol aan met gevolg dat allerlei lichamelijke klachten kunnen optreden.

Ons lichaam is nog hetzelfde en functioneert nog hetzelfde als duizenden jaren geleden. De automatische stressrespons, met het automatische ingrijpen van je krokodillenbrein, en de automatische productie van stresshormonen zorgde er lang geleden voor dat we een aanval konden overleven. Tegenwoordig kan het systeem ook aanslaan bij zaken die niet levensbedreigend zijn. Daar doen we niet (snel) iets tegen.

 

Herstel van stress

Zo’n hele stressituatie kost je lichaam ongeveer twee dagen om te herstellen. En omdat alle drie de stofjes in je bijnieren geproduceerd worden krijgen die de zwaarste klap te verduren als er sprake is van voortdurende stress. Je blijft cortisol produceren, evenals (nor)adrenaline. En je kunt je voorstellen dat al die processen die in je lichaam opgestart zijn om je leven te redden niet bedoeld zijn om dagen, weken of maanden vol te houden. Vandaar dat overspannen zijn of een burn-out ook echt een fysieke kwestie is. Je lichaam is uitgeput geraakt van de voortdurende toestand van stress.

Dat verklaart ook dat mensen met allerlei vage lichamelijke klachten komen als er sprake is van een burn-out: klachten aan de ogen, spieren (weet je nog dat je spieren afgebroken worden door cortisol om weer te herstellen van de stressituatie), concentratie, etc. Voeg je eigen varianten maar toe aan het lijstje symptomen…

 

Herstel van burn-out

Stap 1 bij het herstellen van een burn-out is fysiek herstel. De bron van de stress verwijderen (bijvoorbeeld door je ziek te melden als dat kan). Vervolgens leren hoe je weer ontspant. Dat kan op allerlei manieren, bijvoorbeeld door ademhalingsoefeningen. En ook belangrijk is om langzaam weer je lichaam te gaan belasten. Wandelen, bewegen. Het voert stresshormonen sneller af dan stilzitten en je bouwt weer wat conditie op. Maar met mate!

Stap 2 is uitzoeken hoe het zover heeft kunnen komen. Een burn-out of een flinke overspannenheid is daarom ook altijd een crisis op identiteitsniveau (als ik zo over mijn grenzen heb laten gaan en dit niet door heb gehad, wat voor iemand ben ik dan? En als ik dat niet meer wil, wat voor iemand wil ik dan liever zijn?).

Stap 3 is toewerken naar hoe je wilt zijn, bouwen aan je nieuwe ‘ik’ en vertrouwen opbouwen om je leven weer op te pakken.

Klinkt simpel he? Meestal is het een traject van een paar maanden, afhankelijk van hoever je overspannen bent of al volledig burn-out. Maar het is vreselijk lastig om in je ééntje uit te voeren. Er bestaan goede zelfhulpboeken en websites, maar niet voor niets vergoeden vrijwel alle werkgevers begeleiding door een goede coach. Maak daar dus gebruik van! Mocht je benieuwd zijn naar hoe ik werk en of we zouden kunnen samenwerken, stuur me een berichtje.

 

Als ik zelf met iemand werk dan gaat het om drie dingen

Fysiek: het lichaam is ook op. Rust, en stapje voor stapje fysiek herstel, energieherstel, leren voelen wanneer je ontspannen en wanneer gespannen bent. Herkennen van en vertrouwen in signalen die je lichaam je geeft.

Terug naar de bron, en op weg naar je missie.  Wat zorgde voor mijn burn-out, wat leer ik ervan? Welk cadeau zit erin verborgen? (Nee, ik begrijp dat je je dat nu niet kunt voorstellen…). Welke consequenties heeft dit? Hoe wil ik mijn leven nu gaan inrichten, wat is belangrijk? Wat is mijn missie?

Oefenen van en leren vertrouwen op dit nieuwe leven.

 

Ik wens je veel succes!

e-book cover

Wil je leren vertrouwen op je eigen keuzes?

Meer Jezelf zijn betekent: makkelijker kiezen, meer (zelf)vertrouwen, minder zelfkritiek, meer focus, meer ontspanning, minder stress!

Wil je mijn e-book met de 5 belangrijkste ingrediënten die je praktisch zullen helpen?

Je hebt je met succes ingeschreven!